कर्मचारी राज्य विमा निगम (ESIC) ही नेहमीच भारताच्या सामाजिक सुरक्षा व्यवस्थेचा कणा राहिली आहे. २०२५ मध्ये नवीन कामगार कायद्यांच्या पूर्ण अंमलबजावणीनंतर, ESIC ची व्याप्ती आता वाढली असून त्यात अधिक कर्मचारी, कंत्राटी कामगार आणि मुदतबंद (Fixed-term) कामगारांचाही समावेश झाला आहे.
कर्मचारी आणि त्यांच्या कुटुंबासाठी याचा अर्थ असा की, त्यांना आता आरोग्यसेवा आणि आर्थिक संरक्षणाची अधिक व्यापक सुविधा मिळेल. २०२६ मध्ये ESIC द्वारे नक्की काय फायदे दिले जातात, याचा सविस्तर तपशील खालीलप्रमाणे आहे:
१. कर्मचारी आणि कुटुंबासाठी वैद्यकीय सेवा
- व्याप्ती: विमाधारक कर्मचारी आणि त्यांच्यावर अवलंबून असलेल्या कुटुंबासाठी (Dependents) पूर्ण वैद्यकीय सेवा.
- सुविधा: ESIC दवाखाने, रुग्णालये आणि संलग्न (Tie-up) खाजगी वैद्यकीय संस्थांमध्ये उपचार घेता येतात.
- कुटुंब: जोडीदार (पती/पत्नी), मुले आणि काही बाबतीत अवलंबून असलेले आई-वडील यांचा यात समावेश होतो.
२. आजारपण लाभ (Sickness Benefit)
- पात्रता: विहित किमान कालावधीसाठी योगदान देणारे कर्मचारी.
- लाभ: आजारपणात रजेच्या काळात वेतनाच्या ७०% पर्यंत रोख भरपाई. ही सवलत दोन सलग लाभ कालावधीत ९१ दिवसांपर्यंत घेता येते.
- परिणाम: आजारपणामुळे होणाऱ्या आर्थिक नुकसानीपासून कर्मचाऱ्याचा बचाव होतो.
३. प्रसूती लाभ (Maternity Benefit)
- पात्रता: ESIC अंतर्गत येणाऱ्या महिला कर्मचारी.
- लाभ: प्रसूती, गर्भपात किंवा दत्तक प्रक्रियेसाठी वैधानिक तरतुदींनुसार सवेतन रजा (Paid Leave).
- कालावधी: परिस्थितीनुसार २६ आठवड्यांपर्यंत.
४. अपंगत्व लाभ (Disablement Benefit)
- तात्पुरते अपंगत्व: बरे होईपर्यंतच्या काळात रोख आर्थिक मदत.
- कायमस्वरूपी अपंगत्व: काम करण्याच्या क्षमतेत झालेल्या नुकसानीच्या आधारे मासिक पेन्शन.
- व्याप्ती: कामाच्या ठिकाणी झालेले अपघात आणि व्यावसायिक आजारांचा (Occupational Diseases) यात समावेश होतो.
५. अवलंबितांसाठी लाभ (Dependent Benefit)
- पात्रता: कामाच्या दरम्यान झालेल्या दुखापतीमुळे किंवा अपघातामुळे मृत्यू पावलेल्या कर्मचाऱ्याचे कुटुंबीय.
- लाभ: कुटुंबाला आर्थिक आधार देण्यासाठी मासिक पेन्शनची सुविधा.
६. अंत्यविधी खर्च आणि इतर मदत
- अंत्यविधी खर्च: अंत्यविधीच्या खर्चासाठी कुटुंबाला दिली जाणारी एकरकमी मदत.
- पुनर्वसन: अपंग कर्मचाऱ्यांसाठी व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि आवश्यक सहकार्य.
७. २०२६ मध्ये काय बदलले?
- व्याप्ती वाढली: नवीन वेतन व्याख्येमुळे (Basic + DA, ५०% नियम) आता अधिक कर्मचारी ESIC च्या कक्षेत आले आहेत.
- मुदतबंद रोजगार (FTE): FTE कामगारांना आता पहिल्या दिवसापासूनच ESIC चे सर्व फायदे मिळतील.
- कुटुंबीय: कुटुंबाच्या व्याख्येतील अधिक स्पष्टतेमुळे आता अधिक सदस्यांना संरक्षणाचे कवच मिळाले आहे.
कर्मचाऱ्यांसाठी ESIC चेकलिस्ट – FREE
- तुमचा ESIC विमा क्रमांक सक्रिय असून तो आधारशी जोडलेला आहे का, याची खात्री करा.
- ESIC दवाखान्यात तुमच्या वैद्यकीय नोंदी (Records) अद्ययावत ठेवा.
- आजारपण आणि प्रसूती लाभांच्या पात्रता कालावधीबद्दल माहिती घ्या.
- तुमच्या कुटुंबाला ESIC अंतर्गत मिळणाऱ्या अधिकारांची माहिती द्या.
- गरज पडल्यास चलनाची प्रत आणि योगदानाचा पुरावा मिळवण्यासाठी HR कडे संपर्क साधा.
अस्वीकरण: ही माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशांसाठी असून २०२६ च्या भारतीय कामगार कायद्यांच्या चौकटीवर आधारित आहे. हा कायदेशीर सल्ला नाही. कर्मचाऱ्यांनी त्यांच्या विशिष्ट लाभांविषयी माहिती घेण्यासाठी त्यांच्या कंपनीतील HR विभाग किंवा ‘Key4Comply’ मधील तज्ज्ञांशी संपर्क साधावा.